kübizm nedir

KÜBİZM NEDİR

KÜBİZM,

1908-1910 arasında Fran­sa’da ressam Picasso ve Branquen’in çalışmalarından doğan sanat anlayışı. Bu anlayış olgunluk döneminde nesne­leri göze göründükleri gibi betimle­mek yerine, onları geometrik biçemleri bölmeyi ve tablo yüzeyine koşut plan­larda yan yana ve üst üste getirerek yeniden kurmayı amaçlar. İlk Kübist sa­natçılar Cezanne’in 1904’te Emile Bernard’a yazdığı mektupta öne sürdü­ğü “doğada her şeyin küre, koni ve si­lindire uygun olarak biçimlendiği” yö­nündeki sözlerinden yola çıktılar. Bu yeni anlayışın ilk ürünleri olan Picasso’nun Avignorılu Kızlar ve Braque’in li Estaque adlı tablolarıdır. İlkel ve sert bir yalınlaştırma çabasıyla biçim­lerin çarpıtılması gözlemlenen bu eser­ler ilk kez 1908’de Henri Kahnweiler’ in Paris’teki galerisinde sergilendi ve izleyicileri büyük şaşkınlığa uğrattı. Fovlara adım veren eleştirmen Louis Vauxcelles, yeni anlayışı açıklamak için bir yazısında “cubes” (küpler) söz­cüğünü kullandı ve bu yeni üslubun da adını koymuş oldu. Kübizmin 1909- 1912 arasındaki “Çözümleyici” (anali­tik) adı verilen olgunluk evresinde sa­natçılar doğalcı resmin değişmez ilkesi olan tek noktadan bakışa bağlı kalma­yarak, nesnenin çeşitli açılardan göste­rilmesini amaçladılar. Buna göre sanatçı yalnızca kendine görüneni değil, o nesne üzerine tüm bildiklerini bir tu­valde biraraya getirmeyi dener. Artık doğalcı resmin yerini kavram ressam­lığı almış ve doğanın taklidi olmaktan çıkan sanat eseri, sanatçının düşünce­sinde yarattığı özerk bir eser olmuştur. Kübizmin 1912’den sonraki “birleştiri­ci” (sentetik) evresinde resmi oluştu­ran gerçekçi öğelerin yerini sanatının özgürce bulduğu biçimler alır. Sanatçı bunlarla bağımsız bir yapı öğesi olarak aldığı renkle yeni nesneler yaratmayı amaçlar. Bu yönelişin başlıca temsilci­si Juan Gris’dir. 1912’den sonra resme yabancı nesneler, örneğin kâğıt, bez, düğme, kumaş, kırık cam parçalan, ip vb. yaptırılır ya da mermer ve tahta damarlar boyayla tıpkısına taklit edilir. Bununla nesnelerin tanımını bir yana bırakıp bağımsız bir plastik olay yarat­ma amaçlanır. Birinci Dünya Savaşı’ nın başlamasıyla 1914’te klasik Kü­bizm sona erdi. Kübizmin kavram res­samlığı -Rönesans ile sanata giren do­ğa ressamlığa gibi- Batı sanatında yeni bir çığır açtı. Etkileri önce Alman dı­şavurumcuları, sonraları Rus kübofü türistleri ve Çek kübo-ekspresyonistleri üzerinde kendini duyurdu. Ayrıca özellikle mimarlığı ve iç dekorasyonu etkiledi. Türkiye’de kübist anlayışla eser veren ressamların başında Ali Avni Çelebi, Zeki Kocamemi, Halil Dik­men ve Nurullah Berk gelir. Cemal Tollu, Hamit Görele, Sabri Berkel, Er­cüment Kalmık, Bedri Rahmi, Arif Kaptan, Refik Epikman ve Nuri İyem de kübizm etkisinde çalışmalar yaptı­lar.

 

kaynak:Alfabetik Okul Ansiklopedisi -GÖRSEL YAYINLAR 1998