aristotelesin hayatı ve eserleri hakkında bilgi

aristotelesin hayatı

ARİSTOTELES

(MÖ 384-322), Yunan düşünürü. Stagira’da (Ma­kedonya) doğdu. Onsekiz yaşın­da Atina’ya giderek Platon’un öğrencisi oldu ve yirmi yıl sü­reyle onun Akademi9sinde okudu. Platon’un ölümünden sonra (MÖ 347) Assos’a’ ve üç yıl sonra da Lesbos’a yerleşti. Makedonyalı Büyük İskender’in hocası oldu (MÖ 343). MÖ 335’tc Atina’ya döndü ve Lise’yi (Lykcion) kur­du. Bu okul, aynı zamanda Peripatetik Okul olarak da bilinir. Bu ad, Aristoteles’in derslerini yürüyerek anlattığı için, gezin­mek anlamında Eski Yunanca peripatos sözcüğünden kaynak­lanır. İskender’in ölümünden sonra Atina’da Makedonyalılara karşı doğan tepkiden çekinerek Euboa Adasına kaçtı ve orada öldü. Aristoteles’ten günümüze kalan eserler» onun kendi ça­ğındaki bütün bilimlerle ilgilen­diğini göstermektedir. Aristo­teles; bilimleri üç öbekte toplar: Kuramsal, pratik ve üretici. Ku­ramsal bilimler» herhangi bir yarara dönük olmayan bilimler­dir; pratik bilimler, davranışlara yön verir; üretici bilimler ise sanata ilişkin bilimlerdir. Bugün mantık dediğimiz» ama Aristoteles’in analitik diye adlandığı bilim» doğrunun araştırıl­masını genel olarak nesnelerin nedenlerini gösteren bir bilgi türüdür. Bu tür bilgi» kesin olan öncüllerden tasım yoluyla elde edilir. Aristoteles analitik’in» olasılı öncüllerden yola çıkan diyalektik’ten ve doğruyu değil ama tartışmada galip gelmeyi amaçlayan eristik’ten ayrıldığım belirtir. Bu yüzden Aristoteles mantığında ağırlık tasım’dadır (kıyas). Aristoteles’e göre nes­nelerin nedenleri dört türde top­lanır: Maddesel neden» etken neden, biçimsel neden ve ereksel neden. Sanat yapıtları dışındaki bütün doğal nesnelerde son üç neden bir arada bulunur. Aristo­teles» bütün nesnelerin iki temel ilkenin birleşmesine dayandığı görüşündedir: Maddesel öğe ve biçim. Bu biçim» maddesel öğenin nasıl bir varlık olacağını belirler. Aristoteles maddesel öğe ve biçimden kalkarak iki tür varoluşa varır: Edimsel (energeia) varoluş ve gücül (dynamis) varoluş. Böylece» kendinden ön­ceki düşünürlerin yoklukla varlık arasında çözümleyemedikleri va­roluş sorununu» gücül maddenin» biçim aracılığıyla edimsel var­lığa dönüşme süreci olarak açıklar. Aristoteles bu görüşle­riyle daha sonraki yüzyıllarda di­rimselcilik (vitalizm) anlayışını geliştirecek olan Leibniz ve Schelling’i» bir dereceye kadar da Bergşön’u etkilemiştir. Evrendeki hareketin kökenini» Tanrı’dan (ilk hareket ettirici) yola çıkarak açıklayan Aristoteles» Tanrı’nın evrene içkin mi yoksa evrenden aşkın mı olduğunun çözümlenememiş bir sorun oldu­ğunu belirtir.

 

 Başlıca eserleri:

  • Sophistikon Elenkhon (Safsatalı Ta­nıtlar Üstüne)
  • Analytika Protera (ilk Analitikler)
  • Analytika Hystere (Son Analitikler)
  • Retorika, Poetika; Physika et Physikes Akroaseos (Fizik),
  • Meteorologika (Göksel Cisimler)
  • Peri . Zoon Historia (Canlılar Üstüne)
  • Ethike Eudemia (Eudertıos Ah­lakı); Politika.

Kaynak:Büyük Ansiklopedi-MİLLİYET YAYINLARI 1991